Dominee denkt door

'Jezus had het scherp gezien.' Die gedachte kwam bij me op toen iemand onlangs de kredietbeoordelaars de missionarissen van de god van het virtuele geld noemde [Wim Vermeesch op http://opinie.deredactie.be/category/wim-vermeersch/] Die kredietbeoordelaars hebben eerbiedwaardige engelse namen als Standard & Poor’s en Moody’s en huizen in de glimmende glazen kathedralen van de kapitalisme. Voor gewone mensen als ik zijn ze onzichtbaar. Ze bestaan al meer dan honderd jaar, maar ik had voor de Griekse schuldencrisis nog nooit van hen gehoord.

Maar nu weet ik dat het profeten zijn van dé god van onze tijd. Als ze zich openbaren dan spreken ze immers met onfeilbaar gezag. Hun ratings, in de heilige en mysterieuze taal van AAA, AA+ en BB, doen regeringsleiders en bankdirecteuren jubelen of sidderen van angst. Men hecht allerwegen geloof aan hun beloften en oordeelsaankondigingen, omdat men blijkbaar gelooft dat de wereld geleid wordt door de god van het geld en zijn wereldwijde markt.

Ik heb niet veel verstand van economie en zal ook niet zeggen dat kredietbeoordelaars zinloos of slecht werk leveren. Het enige waar ik schrik voor heb, is de goddelijke status van het geld en bezit. De enige afgod die Jezus in het evangelie bij name noemt, is de ‘Mammon’ – de geld- of spullengod (Lukas 16:13). Deze Mammon is vandaag meer dan ooit de oppergod die onze verering vraagt. Zou het daarom geen verlossing zijn, als we de goddelijkheid van geld en bezit doorprikken? Door kritisch te zijn als de profeten van het kapitalisme spreken en door onszelf te bevragen of bezit bewust of halfbewust teveel prioriteit krijgt in ons leven. Dat zeg ik dan maar als missionaris van de ware God, wiens ratings streng, maar ook gul en genadig zijn.

Ik kwam het laatst een paar keer tegen in een doodsbericht en op een prentje dat je bij de uitvaart meekrijgt: het beeld van het leven als een kunstwerk. Het is een verheven beeld van het leven. Een mens die als een auteur aan een roman schrijft - dag in dag uit schrijvend, schrappend en schavend aan de tekst. Of als een schilder werkend aan een groot doek - gepassioneerd en kritisch. Volgens de berichten was het kunstwerk van het leven triest genoeg nog niet af. De kunstenaar had te vroeg de penseel of de pen moeten neerleggen en wij houden alleen de veelbelovende, maar onafgewerkte schepping in handen.

Het is mooi om het leven zo te zien. Als je leven een kunstwerk is dan leef je als mens met een doel en een zin. Je levenstaak is om met alles wat je aan talenten en mogelijkheden krijgt iets schoons en zinvols te scheppen. Wie gelooft dat het leven een kunstwerk is, kan niet leven met een mentaliteit van 'het maakt allemaal niks uit hoe je leeft, als ik maar een beetje kan genieten'. Je bent immers een schepper van iets - van een kunstwerk nog wel!

Tegelijk benauwt het beeld me ook. Het is een zware roeping om van een mensenleven een kunstwerk te maken. Zeker als je weet dat voor heel veel mensen op de wereld in leven blijven al een kunst is. En als je beseft dat de meesten van ons vroeg of laat worden geconfronteerd met barsten, scheuren en deuken die ons levenswerk frustreren of verpesten. Een kunstwerk is me een te zwaar beeld. Het mag voor mij wat minder verheven en ook wat minder individueel: een huis dat je samen met anderen bouwt of een tuin die je samen aanlegt en onderhoudt (met het onkruid erbij). En met samen bedoel ik niet alleen andere mensen, maar ook God, de Schepper. De Schepper die niet alleen inspireert tot kunst, maar veel drukker is om tuinen en steden te bouwen met 'gewone' mensenlevens.

Ik heb de biografie van Apple-oprichter Steve Jobs gelezen. Een meeslepend verhaal over een gepassioneerd mens, die grenzeloos en met een drive voor perfectie de wereld veranderde met revolutionaire producten als de Mac, de iPod en de iPad. Dat verhaal roept bewondering op: Jobs heeft magnifieke producten geschapen en verstond de kunst om technologie en design op een verbluffende manier samen te brengen, met ook nog een verhaal dat miljoenen in het hart wist te raken (inclusief mijzelf).

Tijdens het lezen van Jobs' levensverhaal werd ik echt meegenomen. Hoewel de schrijver kritisch en neutraal probeert te blijven, krijgt Jobs toch wel wat trekken van een messias. Weliswaar eentje met heel wat donkere en al te menselijke trekken, maar toch een messias die de mensheid vooruit heeft geholpen met een aantal revolutionaire producten. Maar juist op dat messiaanse moment haakte ik af. De suggestie, die enkele keren in het boek wordt gedaan, dat Jobs de mensheid vooruit heeft geholpen met zijn innovaties, volg ik niet. Ik gun Jobs zijn plaats in het rijtje van de groten der aarde van harte, maar een verlosser of verbeteraar van de mensheid is hij niet. Akkoord, computers hebben de wereld enorm veranderd en de Apple-producten hebben daar een belangrijke rol in gespeeld. Maar vooruit geholpen of verlost? Daar merk ik weinig van - niet in mijn eigen ziel, niet om mij heen, niet als je nadenkt over de toekomst van de aarde en ook niet als je beseft dat technologie zowel een zegen als een vloek is.

Het evangelie van Silicon Valley, dat alom wordt verkondigd in onze samenleving, is dat technologische vooruitgang de mens beter maakt en hem naar het beloofde land zal leiden. Maar zelfs als Apple-fan geloof ik dat evangelie niet. Technologie verbreekt onze zelfzucht niet en heeft niet de kracht en de inhoud om ons leven zin te geven. Het heeft onze mogelijkheden vergroot om zin te zoeken - en onzin, om eerlijk te zijn.