• Zwerfvuil

    Er is in Vlaanderen een nieuwe campagne tegen zwerfvuil gestart met de slogan 'Zwerfvuil is niet meer van deze tijd'. Overal langs de weg kom je deze slogan tegen die ons wil aanzetten om lege flesjes en andere verpakkingen niet op straat of in de berm te gooien, maar in de vuilbak. Triest dat het nog steeds nodig is om tegen mensen te zeggen dat je je eigen rommel moet opruimen. Blijkbaar faalt op dat gebied de opvoeding thuis nogal eens en is er nood aan een reclamecampagne. Ik hoop dat deze succes heeft, want zwerfvuil is een teken dat mensen geen respect hebben voor de ruimte die ook van anderen is. Ze bevuilen liever de openbare ruimte dan dat ze de kleine moeite nemen om hun afval te bewaren voor de vuilbak.zwerfvuil,ethiek

     

    Wat ik echter vreemd vind aan deze campagne is de slogan dat zwerfvuil niet meer van deze tijd is. De eerste gedachte die bij me opkomt is: 'het was dus blijkbaar vroeger wel gewoon en geaccepteerd, maar nu is dat verleden tijd.' Alsof we nu op een hoger punt van beschaving zijn geraakt, of dat we pas enkele jaren geleden de uitvinding van de vuilbak hebben beleefd en we nu een zwerfvuilloos tijdperk zijn ingegaan. Deze slogan is een uiting van 'chronologisch snobisme'. Die term komt van de engelse schrijver C.S. Lewis, die onder andere de Narnia-verhalen schreef. Lewis doelt op de houding van mensen die hun eigen tijd beschouwen als superieur op moreel en cultureel gebied en neerkijken op vroegere tijdperken, die nog niet zover waren ontwikkeld als het hunne. Die houding is wijdverbreid in de Westerse wereld. Ik denk aan opmerkingen en vragen als 'een achterlijke godsdienst', 'dat kun je vandaag toch niet meer zo vinden?', of 'u gelooft nog in God?' Allemaal uitingen van het idee van vooruitgang, waarbij wij westerse mensen natuurlijk in de kopgroep zitten, terwijl die arme sukkelaars van vroeger (en uit achtergebleven culturen) ergens achteraan rijden.

    Deze vorm van snobisme lijkt me niet alleen onjuist als je serieus kennis neemt van wat mensen vroeger schreven en maakten, maar is ook een zwaktebod als het gaat over goed en kwaad. Als je zegt dat vuil op straat gooien niet van deze tijd is, ga je voorbij aan de reden waarom dit gedrag slecht of onwenselijk is. Is het niet beter om elkaar aan het denken te zetten over waarom bepaald gedrag niet goed is en ook waarom we het zo moeilijk vinden om dat te voorkomen? Er bestaan al millenia vuilbakken en mensen gooien hun afval in huis ook niet op de grond (althans de meesten toch niet), wat brengt je er dan toe om dat buiten wel te doen? Luiheid, onverschilligheid, egoïsme? Zulke vragen zijn niet plezant en de mensen die zo'n campagne verzinnen vinden ze waarschijnlijk te betuttelend, maar ze komen wel dieper dan een luchtig idee dat we nu ook al op kop staan als het gaat over zwerfvuil. Ik kan het niet hard maken, maar misschien waren de wegen in de Middeleeuwen zonder vuilbakken en campagnes wel properder dan nu.