Gezondheid is niet alles

Healthy-Living-Apple.jpgIk wist niet of ik er goed aan deed, ik aarzelde, maar ik zei het toch: 'Nee, ik vind gezondheid niet het belangrijkste.'

Het gebeurde tijdens een bezoek aan een van onze kerkleden die net uit het ziekenhuis thuis was. Ik was er nog niet zo lang, toen de kinesist verscheen om revalidatie oefeningen te doen. Terwijl ik aanstalten maakte om te vertrekken, zei ik dat ik graag ruimte maakte voor de gezondheid van het lichaam en nog wel eens terug zou komen op een ander moment. Daarop reageerde de kinesist met de opmerking dat gezondheid natuurlijk voor alles kwam.

Daar was die opmerking weer. Misschien al wel duizend keer had ik die in het ziekenhuis, bij de schoolpoort of op een verjaardag in verschillende varianten gehoord: 'Als je maar gezond bent'; 'Zolang ik gezond blijf, hoor je mij niet klagen'; en 'Gezondheid is je grootste rijkdom'. Telkens krijg ik er een ongemakkelijk gevoel bij. Enerzijds klopt het dat lichamelijke gezondheid tot de basisbehoeften van het menselijk leven behoren — helemaal onderaan de piramide van Maslow. Een gezond lichaam is een basis om mee te kunnen leven en ziek zijn beperkt een goed leven, of kan dat zelfs onmogelijk maken. Anderzijds is de uitspraak dat gezondheid voor alles komt tiranniek, om niet te zeggen afgodisch. Gezondheid wordt zo gepromoveerd van een essentiële basisbehoefte naar het hoogste goed. Het is die opgehemelde status van gezondheid die mij dwars zit en mij tot het tegenspreken van het hedendaagse dogma van 'gezondheid voor alles' bracht.

Mijn tegenspraak heeft te maken met de Bijbel. De bijbelse kritiek op afgoderij waarschuwt dat geen enkel aspect van het menselijk bestaan die absolute, goddelijke status verdient, omdat er anders niet genoeg ruimte is voor God, maar ook niet voor een vrij en humaan leven. En gezondheid is een van de goede en belangrijke aspecten van het bestaan die in onze samenleving als een god wordt vereerd. Als je bedenkt hoeveel geld, energie en aandacht aan gezondheid en een gezond en jeugdig lichaam wordt besteed, dan lijkt het dat gezondheid vandaag een veel hogere status heeft dan de godin Hygieia ooit bij de oude Grieken had. De kritische vraag is of ze daarmee niet teveel eer en aandacht krijgt en — zoals alle goden — ons tot haar slaven maakt.

Een andere bedenking die bij mij opkomt is wat dit dogma met je doet als je niet gezond bent. Wat als je chronisch ziekt bent, als door ouderdom je lichaam aftakelt of als je moet leven met een lichamelijke beperking? Dan is dat hoogste goed van een gezond leven niet meer bereikbaar, maar ben je dan ook minder mens en niet meer in staat om geluk te ervaren? Zonder ziekte, handicaps en aftakeling te willen relativeren (of lijden te verheerlijken), zie en ervaar ik dat er ook geluk en diepe menselijkheid te vinden en te geven is als je leeft zonder het hoogste goed van gezondheid. En zet dat niet een streep door het dogma dat gezondheid voor alles gaat?

Toch aarzel ik om dat te zeggen. Ik denk omdat ik me een ketter voel die tegen het gezondheidsgeloof van de meerderheid ingaat. En het vergt nog altijd — ook in verlichte tijden — moed om een ketter te zijn. En nog meer omdat ik (voor zover ik weet) gezond ben. Als gezond mens heb je gemakkelijk praten. Heb ik wel recht om hierover te spreken? Daarom zal ik deze blog laten lezen aan mensen die weten wat het is om gezondheid te missen, alsook aan een aantal mensen die in de gezondheidszorg werkzaam zijn. Ik ben benieuwd naar hun kijk. Uw gedachten zijn natuurlijk ook welkom.

Commentaren

  • Hoewel werkzaam in de gezondheidszorg, deel ik je gedurfde menining. De gezondheidshype in fitness-centra, voedingsobsessies en andere moderne versies, geeft het valse gevoel dat wij de fysieke gezondheid als het belangrijkste in het leven zelf in stand kunnen houden.
    Maar het onderhouden van de fysieke gezondheid is geen garantie voor geluk, het kan een opdracht zijn die men zichzelf oplegt in de overtuiging gelukkiger te worden en te blijven.
    Tijdens een reis in West Afrika trof mij de gemeende glimlach van vele patiënten die fysiek totaal ondermijnd zijn of ledematen moesten laten amputeren. De dankbaarheid voor de goede zorgen was ontroerend. In plaats van hen te bemoedigen, gaven die voor mij arme mensen mij levenskracht en een grote dosis relativeringsvermogen mee naar huis.
    Op nieuwjaar kunnen wij onze dierbaren gerust veel heil en zegen toewensen zonder het obligaat geachte "en vooral: een goede gezondheid".

  • Dank je Rudy voor je reactie als professional in de gezondheidszorg. Het blijft een merkwaardige paradox dat het middel fysieke gezondheid zo allesbeheersend kan zijn en een doel op zich wordt, terwijl iedereen beseft dat geluk veel meer is dan die gezondheid. Is dat een hype, zoals jij zegt of heeft dat te maken met het maakbaarheidsgeloof en een cultuur die te weinig ruimte laat aan de gebrokenheid en het ongeluk?
    Je ervaringen uit West Afrika zijn voor mij een kritische spiegel en een aanvulling op onze omgang met het leven en de beperkingen daarvan.

  • Gezondheid komt voor alles. Of: gezondheid is niet alles. Wat een tegenstelling! Gezond leven, gezond eten en drinken, je lichaam verzorgen, enz. we zijn er verantwoordelijk voor. Maar gezond en sterk zijn, soms bijna je hele leven, is geen prestatie of verdienste dank zij onze gezonde manier van leven. Laat staan dat je er trots op kunt zijn. Iedereen kan het weten hoe plotseling dat veranderen kan. En dan? Je leven heeft geen zin meer?
    Ik ben blij dat je dit onderwerp hebt aangesneden, maar ook dat je erbij zegt dat je het moeilijk vindt omdat jezelf (voor zover je weet) gezond bent. Hierover nadenken is ook goed voor mensen die soms zo ziek zijn en zoveel pijn lijden en zo weinig uitzicht hebben op verandering, dat ze alleen, nog maar kunnen denken en verlangen naar gezondheid.
    Maar het is ook goed voor gezonde mensen. Van gezondheid kun je namelijk niet op aan, je kunt er je vertrouwen niet op stellen, het kan zo voorbij zijn...
    Gezonheid en ziekte, ze horen bij ons leven, maar geen van tweeën bepalen de waarde van ons leven. Wel hóe we leven, voor onszelf of voor de ander; in afhankelijkheid van en vertrouwen op God, omdat Zijn liefde ons overweldigd heeft. Dat geeft ons leven zin en doel. Dank je, Johan, voor je doordenken over 'gezondheid is alles'.

  • Beste Dini, dank je voor je reactie. Ik vind het mooi hoe je vanuit de onzekerheid over of het missen van gezondheid het vertrouwen zoekt en vindt dat er meer is dan dat. Overweldigd door Gods liefde — mooi. Hartelijke groet, Johan

  • Beste Johan ,
    Mijn commentaar op uw blog Dominee denkt door : ik heb ondervonden dat of ge nu gezond zijt of niet , de liefde Gods gaat voor : vergelijk iemand,die, verlaten door iedereen, sterft of zwaar ziek is, met een mens in dezelfde situatie omgeven door warmte en liefde van hen die hem dierbaar zijn ( ontvangende liefde ) ; vergelijk een persoon die liefdeloos door het leven stapt, met iemand die zijn naasten liefheeft , blijmaakt en helpt( gevende liefde ) : hoeveel gelukzaliger en voldoening gevend moet dit zijn . Ik geef toe , een goede gezondheid maakt alles wat makkelijker ( zo is het ook met een beetje geld in de pocket ) maar dat mogen bezitten , daar moeten we dankbaar voor zijn ! Armand

  • Beste Armand, bedankt voor uw reactie. Dat het de liefde — gevend en ontvangend — is die uiteindelijk het hoogste is en gezondheid overstijgt en ook het grote verschil maakt bij gebrek aan of verlies van gezondheid, vind ik een mooie en ook herkenbare aanvulling. Bedankt!

De commentaren zijn gesloten.