Boeken

  • De heilige whiskypriester

    Het was een bijzondere leeservaring. Deze week heb ik de roman The Power and the Glory van de Engelse schrijver Graham Greene uitgelezen. De roman gaat over een Mexicaanse priester die op de vlucht is voor een communistisch regime dat de oorlog heeft verklaard aan de kerk. De priesters konden kiezen tussen het opgeven van hun priesterschap en trouwen of de kogel. De hoofdpersoon van de roman heeft zijn roeping niet opgegeven en wordt daarom opgejaagd door een fel antiklerikale politieluitenant.

    genade,greene,nederigheid

     

    Het verrassende is echter dat deze kandidaat-martelaar een zogenaamde 'whisky priest' is — een priester van het bedenkelijke en halfbakken soort. Een alcohollucht hangt om hem heen, hij heeft een kind verwekt in een escapade en is langzamerhand zijn waardigheid, zijn spirituele discipline en ook zijn geloof in de zin van alles kwijtgeraakt.

    Naarmate het verhaal vordert en de whiskypriester steeds verder afglijdt richting zijn einde en de totale mislukking, begint hij ook zachtjes te stralen. Ik kan het niet anders uitdrukken: om hem heen schijnt er een zacht licht, bestaande uit nederigheid, volstrekte, naakte eerlijkheid en genade. Alle pretenties en schijn zijn van hem afgevallen. Alle heilige en grote woorden zijn vervlogen. Hij is op het nulpunt. Maar daar blijkt liefde, barmhartigheid, menselijkheid, offer en moed — op die stuntelige, halve manier van deze priester — aanwezig te zijn en te groeien. De kracht en de heerlijkheid van God (Greene heeft deze woorden uit het slot van het Onze Vader niet voor niets als titel gekozen) worden zo kwetsbaar, dubbelzinnig en tegelijk verlossend zichtbaar.

    Deze tegendraadse, niet te vatten heiligheid, die ondanks (of ook dankzij!) deze antiheld aanwezig is, raakt en bekoort mij. Ik besef dat hiermee niet alles over heiligheid, genade en morele dubbelheid is gezegd, maar zonder deze vreemde, genadige heiligheid lijkt me geen leven en ook geen kerk mogelijk.

    De roman is ook in het Nederlands vertaald onder de titel: Geschonden geweten. 

  • Evangelie in het theater

    Vorige week bezocht ik de theatervoorstelling De idioot van theatercollectief Lazarus. Een prachtige voorstelling die de roman De idioot van de Russische schrijver Fjodor Dostojevski vertolkt. Het toneelstuk blijft heel dicht bij het verhaal, de tekst en de personages van Dostojevski's roman, waardoor ik bijna twee uur op het puntje van mijn stoel werd meegenomen in het evangelie van Dostojevski.

    Dostoevskij_1872.jpg

    Voor mij is Dostojevski een van de grootste vertellers van het christelijk evangelie. Als geen ander weet hij zijn lezers mee te nemen naar de tragische en donkere kant van het bestaan en het menselijk hart. En tegelijk schijnt er in de miserie, duisternis en waanzin altijd weer een vreemd, zacht licht van goedheid, hoop en verlossing. Voor mij is dat het evangelie: licht in het duister, onwaarschijnlijke goedheid in zware en benauwde kamers en zielen. Dostojevski vertelt dat evangelie niet als prediker, maar als een verteller - soms met trillende stem, dan weer fluisterend en vaak ook traag gravend naar diepere lagen in onze ziel en wereld.

    In De Idioot roept Dostojevski een goede - echt goede - mens tot leven. De hoofdpersoon prins Mysjkin is een soort Christusfiguur die met zijn goedheid de wereld van gevallen dronkenlappen, burgers bij wie alles om status draait, vernederde en verwonde mensen en door liefde bezeten personen op zijn kop zet. Zijn goedheid werkt bevrijdend en helend. Heel even denk je dat hij ze allemaal kan verlossen, maar uiteindelijk gaat de goede idioot aan zijn goedheid ten onder, stukgemalen in de harde wereld van liefde, status en lijden. En toch voel je als lezer en kijker dat zijn leven het ware is, een leven dat ons kan redden. Zo zag ik vorige week dus even evangelie in het theater.

    Ik kan het iedereen aanraden om dit verhaal te lezen of te zien. De voorstelling van Lazarus is volgens mij afgelopen, maar het boek is overal verkrijgbaar. Wie dat te dik of te zwaar vindt, kan de dvd van de Russische tv-serie De idioot (2013; regie Vladimir Bortko) huren of aanschaffen. Het verhaal is het waard.

  • Femen of zuster Immaculata?

    Dit weekend las ik een reportage over de feministische actiegroep Femen (http://www.standaard.be/cnt/dmf20130912_043). U kent ze wel: de vrouwen die agressief en met slogans op hun blote borsten actie voeren tegen seksisme in de wereld. Ze hebben een succesvolle pr-strategie, want met grote regelmaat duiken ze op in de media - niet in de laatste plaats vanwege het vrouwelijk bloot dat het altijd goed doet in een seksistische samenleving. Na het lezen over geheime vergaderingen en bootcamps waar het actievoeren wordt getraind en de Femen-ideologie met kadaverdiscipline erin gestampt, kwam er een gevoel van verontwaardiging bij me boven. Hoe onrechtvaardig is het, dat dit soort schreeuwerig, goedkoop activisme zoveel aandacht krijgt, terwijl zoveel stille en gewone inzet voor een betere en rechtvaardige samenleving nauwelijks wordt gezien?

    femen.jpg

     

    Met die opwelling van verontwaardiging kwam ook het gedicht 'Roeping' van Gerard Reve bovendrijven. Reves woorden zijn een harde schreeuw tegen al die actie-apen en -apinnen die met hun acties (natuurlijk goedbedoeld) de aandacht naar zich toetrekken, terwijl even verderop het echte werk geschiedt. Ik geef u het gedicht met liefde door. En vergeet de laatste zin niet - die is essentieel om mijn/uw morele verontwaardiging niet te laten ontsporen tot bitterheid of hoogmoed. 

    Zuster Immaculata die al vier en dertig jaar
    verlamde oude mensen wast, in bed verschoont,
    en eten voert,
    zal nooit haar naam vermeld zien.
    Maar elke ongewassen aap die met een bord: dat hij
    vóór dit, of tegen dat is, het verkeer verspert,
    ziet 's avonds reeds zijn smoel op de tee vee.
    Toch goed dat er een God is.