Dominee denkt door - Page 4

  • Bewakers van protestantse doden

    Als protestant kun je Rome zien en dan gerust sterven en worden begraven in de eeuwige stad. De begraafplaats voor protestanten is namelijk een oase van paradijselijke schoonheid en rust aan de Aureliaanse muur. Officieel heet de begraafplaats Cimitero Acattolico, de begraafplaats voor niet-katholieken. Deze schone plek is dus ook bestemd voor Oosters-orthodoxe, atheïstische en andere niet-katholieke doden. De sereniteit en de aardse, menselijke maat vallen nog meer op door het contrast met de graftombe direct naast de protestantse dodenakker. De 36 meter hoge piramide die de rijke Romein Caius Cestius in het jaar 12 voor Christus als zijn laatste rustplaats liet bouwen schreeuwt protserig om aandacht, terwijl daarnaast de doden rusten in eenvoud, bewaakt door een klein legertje katten dat op de begraafplaats woont.

    Het was niet mijn bedoeling om deze begraafplaats te bezoeken. Een wandeling uit de reisgids leidde er toevallig langs. De beschrijving dat dit de laatste rustplaats van de Engelse dichters Keats en Shelley was, bracht ons ertoe om even de begraafplaats te betreden. Wandelend tussen de graven viel niet alleen de schoonheid van de plaats op, maar trokken ook de katten de aandacht. Het waren verzorgde, gezonde dieren, die de bezoekers lieten merken dat dit hun thuis was. Ze gingen bijvoorbeeld alleen uit de weg als je te dichtbij kwam, om dan op die typische hooghartige kattenmanier langs enkele grafzerken weg te glijden. Een goede verstaander weet dan hoe de verhoudingen liggen: hier is de kat thuis en ben jij de gast. Op zoek naar het verhaal van de katten, vond ik de uitleg op een tweetalig A4-tje voor bezoekers bij een tafel waar een vrouw voerbakjes aan het vullen was.

    rome, katten, begraafplaats

    De begraafplaats is aangelegd in de achttiende eeuw en werd door de rust in de drukke stad al snel een toevluchtsoord voor zwerfkatten. Voor zowel de schoonheid van de plek, als de gezondheid van de dieren was dit niet bevorderlijk. Maar in plaats van kattenjagers om de kolonie te verdelgen, verscheen er een rijke weldoenster die zich het lot aantrok van de dieren die trouw de doden gezelschap hielden. Tot op vandaag wordt haar werk voortgezet door een groep vrijwilligers, gesteund door giften van bezoekers en sympathisanten (zie igattiedellapiramide.it). Ze doen hun werk goed, blijkens het grote aantal verzorgde, mooie katten dat de protestantse doden van Rome bewaakt.

    Aan zo'n onverwacht goed verhaal wilde ik ook graag bijdragen met een kleine genadegift voor de katten van deze wonderlijk schone plek. De aalmoes verdween in een gedeukt, roestig busje dat bij de A4-tjes hing. We verlieten de oase en gingen langs de buitenmuur van de begraafplaats richting het metrostation Piramide. Daar, in het niet-paradijselijke Rome, zat een bedelaar versuft voor zich uit te staren. Zijn kartonnen bordje en lege pet vroegen ook om een aalmoes. Deze keer kwam de aalmoes niet vanzelf, maar daarover meer in een volgende blog.

  • 'Hallo schatje', zegt Genade

    Een paar weken geleden kreeg ik het volgende bericht in mijn mailbox:

    'Hallo schatje,
    Ik zag je profiel door middel van www.facebook.com, ik besluiten om serieuze relatie met u, hieronder is mijn contact (gracejohnson999@hotmail.com), zodat ik je mijn foto's kan sturen en je meer over mezelf te vertellen, Ik zal wachten van u te horen afgelopen,
    Met dank,
    Genade.'

    spam-mail.jpg

    Ik had aan een half oog genoeg om te besluiten dat dit een spam-bericht was met kwalijke bedoeling. Bijna automatisch verplaatste ik het bericht naar de prullenmand, tot het laatste woord mij opviel: 'Genade.' Of het nu kwam doordat we kortgeleden met de jongeren in de kerk dit onderwerp behandeld hadden of het om een uiting van gewone beroepsmisvorming ging, mijn ogen bleven rusten op die Genade met een hoofdletter. De miskleun van Google translate, dat de naam van de nep-Grace gewoon met het hele bericht mee vertaalde, leverde onbedoeld een verrassende boodschap af in mijn mailbox. 

    Genade spreekt mij aan — 'schatje'. Ze heeft me gezien en wenst een serieuze relatie met mij. Ze wil me meer laten weten over zichzelf en ze zal wachten met dankbaarheid in haar hart. Dat is genade — goddelijke genade, die zo maar ongevraagd en onverdiend op de vroege morgen in mijn mailbox valt.

    Lieve Genade, ik besluiten om een vrolijke relatie met u. Ik val waarschijnlijk wat tegen — dat zult u wel zien als ik de foto's stuur en vooral als ik de verhalen vertel. Maar ik hoop dat het wat wordt tussen ons — jij Genade, ik Johan, wij samen. Met dank en in afwachting van wat komt. 

  • Reformatie als breuk

    Ik las ergens de uitspraak dat de kerk filosofie werd toen ze in Griekenland kwam, wet toen ze in Rome arriveerde en business toen ze ten laatste in Amerika verscheen. Volgens mij zit er veel waarheid in deze uitspraak. Het christendom is een bewegelijke godsdienst, die vanaf begin de missie heeft gekend om het goede nieuws van Jezus over de ganse aardbol te verspreiden. Op die missie is de kerk niet bang om echt de kleur en de vorm aan te nemen van de cultuur die ze voor Christus wil winnen. Dat is het principe ‘voor de Joden een Jood en voor de Grieken een Griek worden’, zoals de eerste grote missionaris van het christendom, de apostel Paulus, het onder woorden bracht (1 Korinthiërs 9:19-22).

    unnamed.jpg


    Dit principe is zowel de kracht als de zwakte van de kerk. Zeker wanneer ze verbonden raakt met de macht en een dominante plek in een cultuur gaat innemen, kan ze zoveel van die cultuur in zich opnemen dat ze haar eigenheid verliest en haar oorsprong verloochent. Dat is vaak gebeurd: Christus die als een Germaanse Held en Krijger of een esoterische wijsheidsleraar uit het Oosten wordt verstaan en vereerd. Of de kerk die langzaam de vorm van een Romeins bestuursapparaat aanneemt. Of de evangelisten die zich voordoen als ordinaire verkopers van het beste spirituele product ever en een kerk runnen naar kapitalistisch model (gericht op groei en winst).

    Daarom blijft de kerk geroepen tot hervorming of reformatie. Hervorming is niet een simpel terugkeren naar de bron en het weer gaan doen zoals het in een gouden tijd gedaan zou zijn. Het is ook geen deel van het proces van vooruitgang en vernieuwing, op basis van het moderne westerse dogma dat de mensheid altijd vooruit gaat of zou moeten gaan. Het is de noodzakelijke kritiek op de bestaande vormen van geloof en kerk, getoetst aan de bron waarmee het allemaal is begonnen: Christus zoals Hij aan ons verschijnt in de bijbelse geschriften.


    Het is lastig en grappig tegelijk dat ook het verlangen naar hervorming vaak de vorm aanneemt van de cultuur waarin gelovigen leven. Ook vandaag leeft er in de westerse kerken een breedgedragen besef dat het met de kerk anders moet. En wij — beoefenaars van memo’s, zoals de Amerikaanse theoloog Walter Brueggemann de westerse mens typeert — vormen commissies, maken beleid en strategie, zoeken naar behoeften en doelgroepen, vergaderen en organiseren. Zo werken we in de vormen en met de instrumenten van kapitalisme, democratie en bureaucratie van de 21e eeuw aan hervorming. We zijn immers kinderen van onze tijd.

    Toch lijkt dit niet genoeg. Mij trof in een boek van de historicus Heiko Oberman over de reformator Martin Luther dat deze volgens Oberman geen plan of programma voor de reformatie had. Luther zelf verstond de reformatie als een gebeuren waaraan ook hij was overgeleverd en dat hem van hogerhand overkwam. Daarmee brak de reformatie het Europese christendom van die dagen open en stuk — kritisch en oordelend, maar ook bevrijdend. Dat lijkt mij een kenmerk van echte reformatie — of ze nu klein in levens van individuele mensen of een kerkgemeenschap of groter in een kerk of samenleving plaatsvindt. De religieuze, sociale of culturele vorm waarin het leven is bekneld geraakt moet doorbroken worden, zodat er een andere vorm geboren kan worden. Die doorbraak en geboorte komt van een andere kant, van God. Dat is de pijnlijke, maar bevrijdende ervaring van reformatie. Ik blijf erop hopen in onze tijd.

    Heiko A. Oberman, Luther: mens tussen God en duivel (Kok 1988) p. 310.
    Afbeelding: Rijksmuseum Amsterdam, 'De Bijbel op de weegschaal' https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/RP-P-OB-78.822
    Deze post verscheen ook op: http://refo2017.be/index.php/nl/blog