Dominee denkt door - Page 5

  • 'Hallo schatje', zegt Genade

    Een paar weken geleden kreeg ik het volgende bericht in mijn mailbox:

    'Hallo schatje,
    Ik zag je profiel door middel van www.facebook.com, ik besluiten om serieuze relatie met u, hieronder is mijn contact (gracejohnson999@hotmail.com), zodat ik je mijn foto's kan sturen en je meer over mezelf te vertellen, Ik zal wachten van u te horen afgelopen,
    Met dank,
    Genade.'

    spam-mail.jpg

    Ik had aan een half oog genoeg om te besluiten dat dit een spam-bericht was met kwalijke bedoeling. Bijna automatisch verplaatste ik het bericht naar de prullenmand, tot het laatste woord mij opviel: 'Genade.' Of het nu kwam doordat we kortgeleden met de jongeren in de kerk dit onderwerp behandeld hadden of het om een uiting van gewone beroepsmisvorming ging, mijn ogen bleven rusten op die Genade met een hoofdletter. De miskleun van Google translate, dat de naam van de nep-Grace gewoon met het hele bericht mee vertaalde, leverde onbedoeld een verrassende boodschap af in mijn mailbox. 

    Genade spreekt mij aan — 'schatje'. Ze heeft me gezien en wenst een serieuze relatie met mij. Ze wil me meer laten weten over zichzelf en ze zal wachten met dankbaarheid in haar hart. Dat is genade — goddelijke genade, die zo maar ongevraagd en onverdiend op de vroege morgen in mijn mailbox valt.

    Lieve Genade, ik besluiten om een vrolijke relatie met u. Ik val waarschijnlijk wat tegen — dat zult u wel zien als ik de foto's stuur en vooral als ik de verhalen vertel. Maar ik hoop dat het wat wordt tussen ons — jij Genade, ik Johan, wij samen. Met dank en in afwachting van wat komt. 

  • Reformatie als breuk

    Ik las ergens de uitspraak dat de kerk filosofie werd toen ze in Griekenland kwam, wet toen ze in Rome arriveerde en business toen ze ten laatste in Amerika verscheen. Volgens mij zit er veel waarheid in deze uitspraak. Het christendom is een bewegelijke godsdienst, die vanaf begin de missie heeft gekend om het goede nieuws van Jezus over de ganse aardbol te verspreiden. Op die missie is de kerk niet bang om echt de kleur en de vorm aan te nemen van de cultuur die ze voor Christus wil winnen. Dat is het principe ‘voor de Joden een Jood en voor de Grieken een Griek worden’, zoals de eerste grote missionaris van het christendom, de apostel Paulus, het onder woorden bracht (1 Korinthiërs 9:19-22).

    unnamed.jpg


    Dit principe is zowel de kracht als de zwakte van de kerk. Zeker wanneer ze verbonden raakt met de macht en een dominante plek in een cultuur gaat innemen, kan ze zoveel van die cultuur in zich opnemen dat ze haar eigenheid verliest en haar oorsprong verloochent. Dat is vaak gebeurd: Christus die als een Germaanse Held en Krijger of een esoterische wijsheidsleraar uit het Oosten wordt verstaan en vereerd. Of de kerk die langzaam de vorm van een Romeins bestuursapparaat aanneemt. Of de evangelisten die zich voordoen als ordinaire verkopers van het beste spirituele product ever en een kerk runnen naar kapitalistisch model (gericht op groei en winst).

    Daarom blijft de kerk geroepen tot hervorming of reformatie. Hervorming is niet een simpel terugkeren naar de bron en het weer gaan doen zoals het in een gouden tijd gedaan zou zijn. Het is ook geen deel van het proces van vooruitgang en vernieuwing, op basis van het moderne westerse dogma dat de mensheid altijd vooruit gaat of zou moeten gaan. Het is de noodzakelijke kritiek op de bestaande vormen van geloof en kerk, getoetst aan de bron waarmee het allemaal is begonnen: Christus zoals Hij aan ons verschijnt in de bijbelse geschriften.


    Het is lastig en grappig tegelijk dat ook het verlangen naar hervorming vaak de vorm aanneemt van de cultuur waarin gelovigen leven. Ook vandaag leeft er in de westerse kerken een breedgedragen besef dat het met de kerk anders moet. En wij — beoefenaars van memo’s, zoals de Amerikaanse theoloog Walter Brueggemann de westerse mens typeert — vormen commissies, maken beleid en strategie, zoeken naar behoeften en doelgroepen, vergaderen en organiseren. Zo werken we in de vormen en met de instrumenten van kapitalisme, democratie en bureaucratie van de 21e eeuw aan hervorming. We zijn immers kinderen van onze tijd.

    Toch lijkt dit niet genoeg. Mij trof in een boek van de historicus Heiko Oberman over de reformator Martin Luther dat deze volgens Oberman geen plan of programma voor de reformatie had. Luther zelf verstond de reformatie als een gebeuren waaraan ook hij was overgeleverd en dat hem van hogerhand overkwam. Daarmee brak de reformatie het Europese christendom van die dagen open en stuk — kritisch en oordelend, maar ook bevrijdend. Dat lijkt mij een kenmerk van echte reformatie — of ze nu klein in levens van individuele mensen of een kerkgemeenschap of groter in een kerk of samenleving plaatsvindt. De religieuze, sociale of culturele vorm waarin het leven is bekneld geraakt moet doorbroken worden, zodat er een andere vorm geboren kan worden. Die doorbraak en geboorte komt van een andere kant, van God. Dat is de pijnlijke, maar bevrijdende ervaring van reformatie. Ik blijf erop hopen in onze tijd.

    Heiko A. Oberman, Luther: mens tussen God en duivel (Kok 1988) p. 310.
    Afbeelding: Rijksmuseum Amsterdam, 'De Bijbel op de weegschaal' https://www.rijksmuseum.nl/nl/collectie/RP-P-OB-78.822
    Deze post verscheen ook op: http://refo2017.be/index.php/nl/blog

     

  • Schaamteloos

    Onderweg in de trein flitste ik een reclame voor een auto voorbij. Ik zag nog net dat het een rode was. En de slogan zag ik ook: 'Schaamteloos luxueus'. In plaats van te dromen hoe luxe deze wagen wel zou zijn (wat waarschijnlijk de bedoeling van de reclamemakers was), gingen mijn gedachten naar het woord 'schaamteloos'.

    Deze reclame speelt met onze schaamte. De suggestie is dat mensen zich normaal schamen voor het publiekelijk tonen van al te grote luxe en misschien ook voor het rijden in een eenvoudige middenklasse wagen, die je niet al te veel status verschaft in het 21e eeuwse Vlaanderen. Maar die schaamte kunnen we nu van ons afschudden met deze nieuwe rode auto, die schaamteloos de luxe toont die normaal is voorbehouden aan de glimmende bolides van de rijken.

    opel-astra-2015-02.jpg
    Deze reclame legt iets bloot van hoe schaamte werkt in onze samenleving. Aan de ene kant is er de sterke boodschap dat je je niet moet schamen als je taboes doorbreekt, niet voldoet aan de mainstream eisen van geluk en status en/of dingen doet waar anderen schande van spreken. Wees zonder schaamte jezelf, lijkt de reclame te roepen. Aan de andere kant blijft schaamte een zeer reële menselijke emotie, die op alle terreinen van het leven een rol speelt. Het tonen van teveel luxe is niet deugdzaam en roept schaamte op, want trekt teveel aandacht en wekt jaloezie enz. En tegelijk is het ook aantrekkelijk om schaamteloos te doen waar je zin in hebt én waarvoor je je diep van binnen schaamt. Aan die verboden schaamteloosheid appelleert de reclame ook. 

    De schrijver Willem Jan Otten ziet schaamte als iets positiefs. Schaamte hoort volgens hem bij de menselijke waardigheid. Het is de uiting van de overtuiging dat je iets te beschermen hebt, dat je je niet open en bloot aan iedereen kan en wil tonen. Otten schrijft over de schaamteloosheid in pornografie en het dogma van de seksuele revolutie dat je je niet mag schamen (behalve voor je schaamte dan). Achter deze autoreclame is eenzelfde dogma aan het werk, maar dan van de kapitalistische godsdienst: een consument moet zich niet schamen voor wat hij koopt, maar kan schaamteloos de luxe en het geluk van de producten etaleren.

    reclame,schaamte,willem jan otten

    En tegelijk blijft de schaamte bestaan. Als een bescherming van de waardigheid van mensen die meer zijn dan consumenten en aanbidders van producten. Natuurlijk blijft het opwindend om schaamteloos en schandalig onze begeerte en lust te volgen en te tonen, zonder daarbij rekening te houden met anderen én met onze diepere verlangens. De reclame pikt daar goedkoop op in: schaam je niet, meer nog: doe lekker schaamteloos. Maar hoe goedkoop ook, ze bewijst daarmee dat mensen zich kunnen schamen. Godzijdank.

    Het essay 'De afgerichte liefde' waarin Otten schrijft over schaamte is te vinden in: Onze Lieve Vrouwe van de Schemering (Amsterdam 2009) pp. 88-97.