angst

  • Ook de lift weet het niet meer

    Al een tijdje weet een van de bezoekersliften van het Sint Vincentiusziekenhuis in Antwerpen het niet meer. Boven de stalen liftdeuren verschijnen namelijk niet de vertrouwde groene digitale cijfers, maar twee vraagtekens. Ik zag ze voor het eerst op 7 januari, de dag van de Charlie-aanslag in Parijs, waarvan ik op dat moment nog niets wist. Die twee vraagtekens op die onverwachte plek ontroerden me. Hoe schoon eigenlijk: een lift die niet wist waar hij was, die het noorden kwijt was? In plaats van een stilstaand cijfer om aan te geven dat de lift vastzat op verdieping zoveel of een kruis dat de bezoeker kil wees op een defect, twee — jawel, twee — vraagtekens.

    elevator-doors1.jpg

    Ik verdenk de technicus die het systeem programmeerde van een vlaag van poëtische inspiratie. Het kan natuurlijk ook een jolige stemming vlak voor het weekend zijn geweest. Hoe dan ook, proficiat voor deze mens die met lifttechniek poëtische tekens weet te maken. In ieder geval is hij daar beter in dan zijn collega's in het repareren van de lift, want de lift staat twee weken later nog steeds in de vraagtekenmodus. Ik vind dat niet erg, want hoe vaker mijn ogen de groene vraagtekens zien, hoe meer ik geprikkeld raak door de boodschap van het geheimschrift boven de liftdeur.

    Wat wil deze lift, die het allemaal niet meer weet, ons ziekenhuisbezoekers zeggen? Dat we in verwarrende tijden leven? En dat we maar beter toegeven dat we het niet goed weten? Dat het nu niet de tijd is om grote en harde woorden te spreken, maar eerder om voorzichtig naar inzicht en antwoorden te vragen? Na een heftige schok, zoals die vreselijke aanslagen hebben veroorzaakt, komen als vanzelf de emotionele grote woorden en gebaren tevoorschijn, samen met de angst en de noodzaak om maatregelen ter bescherming van de samenleving te nemen. Maar zijn die paracommando's die in de buurt van het Sint Vincentiusziekenhuis patrouilleren en alle 'Je suis Charlie'-retoriek over de vrijheid van meningsuiting niet teveel een uitroepteken? Een dik uitroepteken, dat geen ruimte laat voor de vraagtekens over het nut van beledigen en altijd je mening zeggen en over het waarom van de haat ten opzichte van onze Westerse samenlevingen? Ik besef heel goed dat je met vraagtekens ongeleide terroristische projectielen niet kan tegenhouden. Helaas kan dat niet zonder tegengeweld. Maar voor een toekomst van samenleven is meer nodig. En zou dat 'meer' niet beginnen met vragen, kwetsbaar vragen — zoals mijn geliefde lift ons profetisch voorhoudt?

  • Schrik voor de Mayakalender

    Op 21 december 2012 loopt de Mayakalender ten einde. Op die datum is de vijfde b'ak'tun van de lange telling aan de laatste dag toe en moet de kalender weer van voorafaan beginnen (voor zover ik het goed heb begrepen). Voor sommige mensen is dat reden om te denken dat het einde der tijden op dat moment is aangebroken. Men spreekt wel over het 2012-fenomeen.

    Mayakalender, 2012-fenomeen, angst, einde der tijden

    Ik vind het opvallend hoeveel mensen hierover spreken. En dan heb ik het niet over mensen die alleen al bij het woord 'Maya' een esoterische ervaring krijgen, maar over min of meer seculiere mensen voor wie religie niet tot het dagelijks programma behoort. Zij voelen zich toch een beetje onbehaaglijk bij het einde van die kalender. Anders dan Amerikaanse televisiedominees die het apocalytische einde van de wereld voorspellen, hebben de Maya's blijkbaar wel (wat) krediet. Het zal wel liggen aan het exotische karakter van die oude beschaving en de aura van wijsheid die in het Westen aan de Indianenculturen is toegekend. Maar goed, het gevolg is wel schrik.

    Die schrik legt een dieperliggende angst bloot. De angst dat ons veilige en voorspelbare bestaan toch niet zo zeker is als we denken en hopen. Het kan op een dag zomaar gedaan zijn - dat weten we allemaal. Zou zo'n apocalyptisch scenario daarom blijven haken? Omdat het aansluit bij die onzekerheid? Je kunt je daar natuurlijk tegen wapenen door op een nuchtere manier je neer te leggen bij de eindigheid van het leven. Dat neemt de angst misschien weg, maar niet de fundamentele hopeloosheid van zo'n overtuiging. Dan ben ik blij dat ik geloof - tegen de wanhoop en de onzekerheid in - dat het einde een nieuw begin zal zijn. Geloof dat gebaseerd is op de vreemde Jezuskalender die afloopt met Goede Vrijdag en telkens weer begint met Pasen.

  • Pompoenen van de angst

    Ze zijn weer verschenen: de pompoenen met angstaanjagende grijns, de heksen en de spinnenwebben. En dan is het natuurlijk bijna Halloween, het griezelfeest dat de laatste jaren steeds populairder wordt. Nu, ik heb niets met Halloween. Het is mij te Disney-achtig. Dat mensen hier Halloween gaan vieren heeft toch vooral te maken met de invloed van Amerika via film en tv-series. Ik kan er niets aan doen: bij Halloween moet ik altijd denken aan die Amerikaanse suburb-tieners op tv met een leven dat even gepolijst is als hun gave huid en witte volmaakte gebit. In hun leven lijkt me zo weinig griezeligs aanwezig en is alles zo gezond en shiny, dat ze wel een feest moeten vieren om te griezelen. Ik weet het, ik overdrijf, maar toch ...

    halloween, angst, pompoen

    Dat vind ik ook zo fascinerend aan de opkomst van Halloween. Wij zijn met z'n allen druk om zo min mogelijk griezeligs mee te maken: we verzekeren ons tegen rampen, we geven miljarden uit aan veiligheid, en het allergriezeligste van het leven - de dood - proberen we zo ver en lang mogelijk van ons af te houden. Ons ideaalbeeld is dat van een jong, schoon en vitaal mens. Aan Magere Hein met zijn grijnslach denken we liever niet en als hij komt, gaan we zo clean en zacht mogelijk met hem om.
    Maar aan de andere kant willen we opeens wel griezelen - al is het maar voor even, in het pretpark of op Halloween. Waarom toch? Omdat we die enge en griezelige kant van het leven toch even willen voelen? Omdat we diep van binnen weten dat de dood toch komt - hoe vitaal en jong we ook zijn? Omdat onze angst er toch uit moet? Blijkbaar kunnen we de angst voor de duistere en griezelige kanten van het leven niet geheel elimineren, en is Halloween voor sommigen een uitlaatklep van die schrik - voor anderen is horror of gothic die uitlaatklep.

    Ik denk echter dat er betere manieren zijn om onze angsten en sterfelijkheid onder ogen te zien, dan een door commercie en media georganiseerd feest. Halloween helpt niet zo goed, ben ik bang, om met die angsten om te gaan. Het blijft teveel spel. Ik zou eerder proberen om het griezelige van mijn leven (en dat van anderen) niet uit weg te gaan, maar het in de ogen te zien - angstig, maar ook in het geloof dat Magere Hein niet de laatste is in de wereld. Daar is meer moed voor nodig dan een avondje vrolijk griezelen. Dus voor mij mogen die grijnslachende pompoenen gewoon in de soep.